Месяц: Май 2025

Հայաստանի քաղաքականությունը Արտավազդ Բ-ի օրոք և դրա գնահատականը

Արտավազդ Երկրորդը (մ.թ.ա. մոտ 55–34 թթ.) Տիգրան Մեծի որդին էր և համարվում է հելլենիստական կրթությամբ տիրակալ, որը փորձում էր առաջնորդվել ոչ միայն ռազմաքաղաքական, այլև մշակութային քաղաքական մոտեցումներով։ Նրա օրոք Հայաստանը հայտնվել էր բարդ աշխարհաքաղաքական իրավիճակում՝ սեղմված երկու գերտերությունների՝ Հռոմի և Պարթևաստանի միջև։ Արտավազդի քաղաքականությունն այս պայմաններում փորձ էր հավասարակշռել այս երկու ուժերի ազդեցությունները՝ պաշտպանելով Հայաստանի ինքնիշխանությունն ու շահերը։

Արտավազդ Բ-ի քաղաքականության հիմնական ուղղությունները

Արտավազդի օրոք Հայաստանի արտաքին քաղաքականությունը հիմնականում կառուցվում էր դիվանագիտական խելամիտ շրջադարձերի հիման վրա։ Սկզբում նա դաշնակցեց Հռոմի հետ՝ նպատակ ունենալով կանգնեցնել պարթևների հավակնությունները։ Նա աջակցեց Հռոմեական զորավար Կրասոսին պարթևների դեմ արշավի ժամանակ, սակայն երբ այդ արշավը ձախողվեց Կարրայի ճակատամարտում (մ.թ.ա. 53 թ․), և Կրասոսը սպանվեց, Արտավազդը հարկադրված էր փոխել դաշնակցային ուղեգիծը՝ անցնելով պարթևների կողմը։

Դրանից հետո, սակայն, երբ Հռոմեացի զորավար Մարկոս Անտոնիոսը արշավեց դեպի Արևելք՝ նպատակ ունենալով նորից խախտել պարթևների ազդեցությունը, Արտավազդը կրկին փորձեց աջակցել Հռոմին, սակայն այս անգամ ավելի զգուշավոր և չափավոր կերպով։ Սակայն Մարկոս Անտոնիոսը Արտավազդի պահվածքը ընկալեց որպես դավաճանություն, ձերբակալեց նրան և տեղափոխեց Եգիպտոս, որտեղ նա ի վերջո սպանվեց Կլեոպատրայի հրամանով։

Քաղաքականության գնահատականը

Արտավազդի վարած քաղաքականությունը շատ հաճախ ընկալվում է որպես «տատանողական» կամ «անորոշ», բայց եթե խորությամբ դիտարկենք նրա քայլերը, պարզ կդառնա, որ դրանք եղել են իրավիճակային որոշումներ՝ պայմանավորված Հայաստանի աշխարհաքաղաքական խոցելի դիրքով։ Նա առաջնորդվում էր իրական քաղաքականությամբ՝ ձգտելով պահել Հայաստանի ինքնիշխանությունը գերտերությունների բախման ֆոնին։ Նրա դաշնակցային փոխակերպումները չէին բխում վախկոտությունից կամ անվճռականությունից, այլ քաղաքական մանևրի արդյունք էին։

Ինձ համար Արտավազդ Բ-ի քաղաքականությունը մեծապես հիմնված էր ողջամտության վրա։ Նա չէր ընտրում միակողմանի լոյալություն, որը կարող էր կործանել Հայաստանը, այլ փորձեց գտնել միջին ուղին՝ միաժամանակ մշակութային զարգացում ապահովելով։ Նրա գրական և թատերական հետաքրքրությունները ևս վկայում են, որ նա գիտակցում էր պետության հզորության ոչ միայն ռազմական, այլև մշակութային կարևորությունը։

Եզրակացություն

Արտավազդ Երկրորդի քաղաքականությունը պետք է դիտարկել ոչ թե որպես ձախողում, այլ որպես փորձ՝ գոյատևելու գերտերությունների ճնշման ներքո։ Նա վարեց խելացի, թեև վտանգավոր դիվանագիտություն՝ հենվելով իրավիճակային վերլուծության վրա։ Իր մահվամբ նա դարձավ փոքր երկրի տիրակալի ողբերգական խորհրդանիշ, որը փորձեց հավասարակշռել անհավասար ուժերը, սակայն տուժեց աշխարհաքաղաքական ցնցումների արդյունքում։ Իր քաղաքականությունն, իմ կարծիքով, ճիշտ էր տվյալ ժամանակի համար, թեև ի վերջո չարդարացվեց։