Месяц: Ноябрь 2021

1.Նկարագրե°ք լիցքը կիսելու հնարավորություն տվող փորձ։

2.Կարելի՞ է արդյոք լիցքն անվերջ փոքրացնել։

Ոչ

3.Ո՞ր լիցքն են անվանում տարրական։

Տարրական էլեկտրական լիցք, հիմնարար ֆիզիկական հաստատուն, էլեկտրական լիցքի նվազագույն քանակը։ Էլեկտրոնի (բացասական) և պրոտոնի (դրական) լիցքի մեծությունը, սովորաբար նշանակվում է e տառով^[1]։ Սերտորեն կապված է էլեկտրամագնիսական փոխազդեցությունը նկարագրող նուրբ կառուցվածքի հաստատունի հետ

4.Ո՞վ և ե՞րբ է հայտնագործել էլեկտրոնը։

Ջոզեֆ Թոմպսոն,1897

5.Ի՞նչ լիցքով է լիցքավորված էլեկտրոնը;

մինուս

6.Ատոմի ներսում ինչի՞ շուրջն են պտտվում էլեկտրոնները։

միջուկի

7.Ի՞նչ լիցքով է լիցքավորված ատոմի միջուկը։

Պլուս

8.Ապացուցե°ք, որ ամբողջական ատոմը չեզոք է։

9.Միմյանցից ինչո՞վ են տարբերվում ալֆա, բետա և գամմա ճառագայթումները։

10.Բերե°ք ռադիոակտիվ նյութերի օրինակներ

Ճառագայթումն առկա է շրջակա միջավայրում բնական վիճակում, բայց այն կարելի է նաեւ ստանալ արհեստականորեն, որպես կողմնակի արտադրանք՝ ատոմների տրոհման արդյունքում էներգիայի արտադրման ժամանակ: Այս ձեւով էլ միջուկային ռեակտորներում ստեղծվում են ռադիոակտիվ նյութեր («կողմնակի նյութեր»), որոնք կարող են օգտագործվել ի օգուտ մարդկության հետեւյալ բնագավառներում.

11.Ռեզերֆորդի գիտափորձերում ինչու՞ ալֆա մասնիկների մեծ մասը գործնականում անարգել սլացավ թիթեղի միջով։

Սըր Էռնեստ Ռեզերֆորդ օգոստոսի 30, 1871, , Նոր Զելանդիա — հոկտեմբերի 19, 1937, Քեմբրիջ, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն), նոր զելանդական ծագմամբ բրիտանացի ֆիզիկոս։ Հայտնի է որպես միջուկային ֆիզիկայի «հայր»։ 1908 թվականի քիմիայի Նոբելյան մրցանակակիր

12.Քիմիական տարբեր տարրերի ատոմներն ինչո՞վ են տարբերվում միմյանցից։

Քիմիական տարր, միևնույն լիցքով օժտված ատոմի միջուկների ամբողջություն։ Ատոմի միջուկը կազմված է պրոտոններից, որոնց քանակը հավասար է քիմիական տարրի ատոմական համարին (կարգաթվին) և նեյտրոններից, որոնց թիվը կարող է լինել տարբեր։ Յուրաքանչյուր քիմիական տարր ունի իր լատիներեն անվանումը և քիմիական նշանը, որը կազմված է մեկ կամ երկու լատիներեն տառերից (կանոնակարգվում են Տեսական և կիրառական քիմիայի միջազգային միության կողմից) և նշվում է մասնավորապես Մենդելեևի քիմիական տարրերի պարբերական աղյուսակում

13.Իրենցից ի՞նչ են ներկայացնում դրական ու բացասական իոնները։

Ցանկացած տարրական մասնիկի էլեկտրական լիցքը ռելյատիվիստորեն ինվարիանտ մեծություն է։ Այն կախված չէ հաշվարկման համակարգից, այսինքն՝ կախված չէ նաև մասնիկի շարժումից կամ դադարի վիճակից, այն ներհատուկ է մասնիկին ամբողջ կյանքի ընթացքում։ Այս պատճառով տարրական մասնիկները հաճախ նույնականացվում են իրենց լիցքերի հետ։ Ընդհանուր առմամբ բնության մեջ դրական և բացասական լիցքերի թիվը նույնն է։ Ատոմների և մոլեկուլների էլեկտրական լիցքը զրո է, իսկ բյուրեղացանցի բջջի դրական և բացասական իոնների լիցքերը չեզոքացնում են միմյանց։

14.Ինչպե՞ս են դրանք առաջանում։

15.Ի՞նչ է էլեկտրական դաշտը։

էլեկտրամագնիսական դաշտի երկու բաղադրիչներից մեկը էլեկտրական դաշտն է

16.Ինչո՞վ է դաշտը տարբերվում նյութից։

17.Թվարկե°ք էլեկտրական դաշտի հիմնական հատկությունները։

18.Ի՞նչ են նշում էլեկտրական դաշտի ուժագծերը։

Ուժագծերը ուժադաշտերի ( էլեկտրական, մագնիսական, գրավիտացիոն) պատկերման համար ծառայող երևակայական գծեր են։ Էլեկտրական դաշտը «տեսանելի» դարձնելու նպատակով Մայքլ Ֆարադեյը առաջարկեց էլեկտրական դաշտի ներկայացման մեկ այլ ՝ գրաֆիկական եղանակ։ Նա դաշտը պատկերեց այսպես կոչված ուժագծերի օգնությամբ

19.Ինչպե՞ս է որոշվում էլեկտրական դաշտում շարժվող մասնիկի արագացումը։

20.Ո՞ր դեպքում է էլեկտրական դաշտը մեծացնում մասնիկի արագությունը և ո՞ր դեպքում փոքրացնում այն։

21.Չեզոք թղթի կտորներն ինչու՞ են ձգվում էլեկտրականացած մարմնի կողմից։

Ի՞նչ է հողակցումը, ի՞նչ հատկության վրա է հիմնված։

22.Բերե°ք հաղորդիչների օրինակներ։

Էլեկտրական հոսանքը, լիցքավորված մասնիկների ուղղորդված շարժում։ Նման մասնիկները կարող են լինել օրինակ մետաղներում — էլեկտրոնները, էլեկտրոլիտներում — իոնները (կատիոններե և անիոններր), գազերում — իոնները և էլեկտրոնները, վակուումում որոշակի պայմանների դեպքում — էլեկտրոնները, կիսահաղորդիչներում էլեկտրոնները և խոռոչները (էլեկտրոնա-խոռոչային հաղորդականություն)։ Երբեմն էլեկտրական հոսանք է կոչվում նաև շեղման հոսանքը, որը առաջանում է էլեկտրական դաշտի փոփոխությունների ժամանակ:

23.Ո՞ր նյութերն են կոչվում դիէլեկտրիկներ (մեկուսիչներ), բերե°ք օրինակներ:

Տարրական էլեկտրական լիցք, հիմնարար ֆիզիկական հաստատուն, էլեկտրական լիցքի նվազագույն քանակը։ Էլեկտրոնի (բացասական) և պրոտոնի (դրական) լիցքի մեծությունը, սովորաբար նշանակվում է e տառով^[1]։ Սերտորեն կապված է էլեկտրամագնիսական փոխազդեցությունը նկարագրող նուրբ կառուցվածքի հաստատունի հետ

4.Ո՞վ և ե՞րբ է հայտնագործել էլեկտրոնը։

Ջոզեֆ Թոմպսոն,1897

5.Ի՞նչ լիցքով է լիցքավորված էլեկտրոնը;

մինուս

6.Ատոմի ներսում ինչի՞ շուրջն են պտտվում էլեկտրոնները։

միջուկի

7.Ի՞նչ լիցքով է լիցքավորված ատոմի միջուկը։

Պլուս

8.Ապացուցե°ք, որ ամբողջական ատոմը չեզոք է։

9.Միմյանցից ինչո՞վ են տարբերվում ալֆա, բետա և գամմա ճառագայթումները։

10.Բերե°ք ռադիոակտիվ նյութերի օրինակներ

Ճառագայթումն առկա է շրջակա միջավայրում բնական վիճակում, բայց այն կարելի է նաեւ ստանալ արհեստականորեն, որպես կողմնակի արտադրանք՝ ատոմների տրոհման արդյունքում էներգիայի արտադրման ժամանակ: Այս ձեւով էլ միջուկային ռեակտորներում ստեղծվում են ռադիոակտիվ նյութեր («կողմնակի նյութեր»), որոնք կարող են օգտագործվել ի օգուտ մարդկության հետեւյալ բնագավառներում.

11.Ռեզերֆորդի գիտափորձերում ինչու՞ ալֆա մասնիկների մեծ մասը գործնականում անարգել սլացավ թիթեղի միջով։

Սըր Էռնեստ Ռեզերֆորդ օգոստոսի 30, 1871, , Նոր Զելանդիա — հոկտեմբերի 19, 1937, Քեմբրիջ, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն), նոր զելանդական ծագմամբ բրիտանացի ֆիզիկոս։ Հայտնի է որպես միջուկային ֆիզիկայի «հայր»։ 1908 թվականի քիմիայի Նոբելյան մրցանակակիր

12.Քիմիական տարբեր տարրերի ատոմներն ինչո՞վ են տարբերվում միմյանցից։

Քիմիական տարր, միևնույն լիցքով օժտված ատոմի միջուկների ամբողջություն։ Ատոմի միջուկը կազմված է պրոտոններից, որոնց քանակը հավասար է քիմիական տարրի ատոմական համարին (կարգաթվին) և նեյտրոններից, որոնց թիվը կարող է լինել տարբեր։ Յուրաքանչյուր քիմիական տարր ունի իր լատիներեն անվանումը և քիմիական նշանը, որը կազմված է մեկ կամ երկու լատիներեն տառերից (կանոնակարգվում են Տեսական և կիրառական քիմիայի միջազգային միության կողմից) և նշվում է մասնավորապես Մենդելեևի քիմիական տարրերի պարբերական աղյուսակում

13.Իրենցից ի՞նչ են ներկայացնում դրական ու բացասական իոնները։

Ցանկացած տարրական մասնիկի էլեկտրական լիցքը ռելյատիվիստորեն ինվարիանտ մեծություն է։ Այն կախված չէ հաշվարկման համակարգից, այսինքն՝ կախված չէ նաև մասնիկի շարժումից կամ դադարի վիճակից, այն ներհատուկ է մասնիկին ամբողջ կյանքի ընթացքում։ Այս պատճառով տարրական մասնիկները հաճախ նույնականացվում են իրենց լիցքերի հետ։ Ընդհանուր առմամբ բնության մեջ դրական և բացասական լիցքերի թիվը նույնն է։ Ատոմների և մոլեկուլների էլեկտրական լիցքը զրո է, իսկ բյուրեղացանցի բջջի դրական և բացասական իոնների լիցքերը չեզոքացնում են միմյանց։

14.Ինչպե՞ս են դրանք առաջանում։

15.Ի՞նչ է էլեկտրական դաշտը։

էլեկտրամագնիսական դաշտի երկու բաղադրիչներից մեկը էլեկտրական դաշտն է

16.Ինչո՞վ է դաշտը տարբերվում նյութից։

17.Թվարկե°ք էլեկտրական դաշտի հիմնական հատկությունները։

18.Ի՞նչ են նշում էլեկտրական դաշտի ուժագծերը։

Ուժագծերը ուժադաշտերի ( էլեկտրական, մագնիսական, գրավիտացիոն) պատկերման համար ծառայող երևակայական գծեր են։ Էլեկտրական դաշտը «տեսանելի» դարձնելու նպատակով Մայքլ Ֆարադեյը առաջարկեց էլեկտրական դաշտի ներկայացման մեկ այլ ՝ գրաֆիկական եղանակ։ Նա դաշտը պատկերեց այսպես կոչված ուժագծերի օգնությամբ

19.Ինչպե՞ս է որոշվում էլեկտրական դաշտում շարժվող մասնիկի արագացումը։

20.Ո՞ր դեպքում է էլեկտրական դաշտը մեծացնում մասնիկի արագությունը և ո՞ր դեպքում փոքրացնում այն։

21.Չեզոք թղթի կտորներն ինչու՞ են ձգվում էլեկտրականացած մարմնի կողմից։

Ի՞նչ է հողակցումը, ի՞նչ հատկության վրա է հիմնված։

22.Բերե°ք հաղորդիչների օրինակներ։

Էլեկտրական հոսանքը, լիցքավորված մասնիկների ուղղորդված շարժում։ Նման մասնիկները կարող են լինել օրինակ մետաղներում — էլեկտրոնները, էլեկտրոլիտներում — իոնները (կատիոններե և անիոններր), գազերում — իոնները և էլեկտրոնները, վակուումում որոշակի պայմանների դեպքում — էլեկտրոնները, կիսահաղորդիչներում էլեկտրոնները և խոռոչները (էլեկտրոնա-խոռոչային հաղորդականություն)։ Երբեմն էլեկտրական հոսանք է կոչվում նաև շեղման հոսանքը, որը առաջանում է էլեկտրական դաշտի փոփոխությունների ժամանակ:

23.Ո՞ր նյութերն են կոչվում դիէլեկտրիկներ (մեկուսիչներ), բերե°ք օրինակներ:

1.Որ լիցքակիրներին են անվանում ազատ: Որոնք են ազատ լիցքակիրները՝

ա. մետաղներում    բ. էլեկտրոլիտներում:
Մի շարք մարմիններում լիցքավորված մասնիկները՝ էլեկտրոնները, իոնները, որոնք կարող են ազատ տեղաշարժվել մարմնից մի մասից մյուսը, կոչվում են ազատ լիցքակիրներ: Մետաղներում ազատ լիցքակիրներից են էլեկտրոնները, որոնք պոկվել են ատոմներից: Իսկ էլեկտրոլիտներում դրանք դրական և բացասական իոններն են:

2. Ինչ է էլեկտրական հոսանքը:
Լիցքավորված մասնիկների ուղղորդված շարժումն անվանում են էլեկտրական հոսանք:

3.Ինչ լիցքակիրների ուղղորդված շարժմամբ է պայմանավորված լուսադիոդի լուսարձակումը:
Լուսադիոդը, դա մի սարք է, որը լուսարձակում է, երբ նրա միջով հոսանք է անցնում: Լուսադիոդի լուսարձակումը պայմանավորված  է ազատ էլեկտրոնների ուղղորդված շարժմամբ:

4.Ինչպես է ընտրվում  էլեկտրական հոսանքի ուղղությունը:
Հոսանքի ուղղություն համարում են այն ուղղությունը, որով շարժվում են դրական լիցքավորված մասնիկները:

5. Երբ է հաղորդչով անցնող էլեկտրական հոսանքը չընդհատվող:
Մետաղալարի ներսում հարկավոր է ստեղծել էլեկտրական դաշտ և պահպանել այն:

6.Ինչ է հոսանքի աղբյուրը:
Հոսանքի աղբյուրը Էլեկտրական շղթայում չընդհատվող հոսանք ապահովող հատուկ սարք է:

7. Ինչ մասերից է կազմված պարզագույն գալվանական տարրը:
Գալվանական տարրը բաղկացած է երկու տարբեր մետաղե ձողերից, որոնք կոչվում են էլեկտրոդներ: Էլեկտրոդներն ընկղմված էեն էլեկտրոլիդի մեջ: Էլեկտրոլիդը ծծմբաթթվի թույլ ջրային լուծույթ է: Էլեկտրոդներից մեկը պղնձե, մյուսը ցինկե ձողեր են:

8.Ինչ մասերից է բաղկացած պարզագույն էլեկտրական շղթան:
Եթե հոսանքի աղբյուրի՝ գալվանական տարրի սեղմակներրը հաղորդալարերով միացնենեք սպառիչին, ապա կստանանք պարզղագույն էլեկտրական շղթա:

9.Նկարագրեք  գալվանական տարրի աշխատանքը, երբ տարրի սեղմակներին հաղորդալարերով միացված է սպառիչ:

10.Էներգիայի ինչ փոխակերպումներ են տեղի ունենում  գալվանական տարրում:
Գալվանական տարրում տեղի է ունենում քիմիական էներգիայի փոխակերպում էլեկտրական էներգիայի:

11.Ինչ է էլեկտրական կուտակիչը:
Բազմակի օգտագործման գալվանական աղբյուրներն անվանում են էլեկտրական կուտակիչներ(լատիներենից ՙՙակկումուլատոր՚՚ կուտակիչ բառից):

12. Գալվանական տարրերի և կուտակիչների ինչ կիրառություններ գիտեք:
Գալվանական տարրեը, էլեկտրական կուտակիչները և դրանցից կազմված մարտկոցներն ունեն բազմազան և բազմաթիվ կիրառություններ: Գալվանական տարրեը, օրինակ, օգտագործվում են էլեկտրոնային ժամացույցներում, կառավարման վահանակներում, կենցաղային և տեխնիկական բազմաթիվ սարքերում: Կուտակիչներն ու դրանց մարտկոցներն օգտագործվում են ավտոմեքենաների լուսավորման, դրանց շարժիչները գործարկելու, բջջային հեռախոսների աշխատանքի համար:

13.Որ սարքերն են կոչվում հոսանքի ֆիզիկական աղբյուրներ: Թվարկեք մի քանիսը:
Բացի  հոսանքի քիմիական աղբյուրներից կան նաև  հոսանքի ֆիզիկական աղբյուրներ: Օր՝. էլեկտրական գեներատորները, տուրբոգեներատորները և այլ սարքեր մեխանիկական, ջերմային, էլեկտրամագնիսական, լուսային կամ միջուկային տրոոհման էներգիան փոխակերպում են էլեկտրականի:Երկրի արհեստական արբանյակներում, ինչպես նաև տիեզերական կայաններում հիմնականում տեղադրում են արեգակնային մարտկոցներ:

1.Ինչպիսի ազդեցություններով է օժտված հոսանքը:

Ջերմային, մագնիսական, քիմիական, կենսաբանական:

2.Նկարագրեք փորձեր, որոնցում դրսևորվում է հոսանքի ջերմային ազդեցությունը: Որ սարքերում է օգտագործվում հոսանքի  ջերմային ազդեցությունը:

Լամպի մեջ օգտագործվում է ջերմային էլեկտրական ազդեցություն: Դրա միջոցով լամպի միջուկը տաքանում է, շիկանում և լույս է առաջանում:

3.Ինչ գործնական կիրառություն ունի հոսանքի քիմիական ազդեցությունը:

Հոսանքի քիմիական ազդեցությունը կարող է օգտագործվել մաքուր մետաղներ առաջացնելու համար, մետաղական շերտով պատելու համար՝ ոսկեզօծելու, ցինկապատելու և այլն:

4.Ինչ երևույթներով է դրսևորվում հոսանքի բնախոսական ազդեցությունը:

Հոսանքի կենդանի մարմինների միջով անցնելուց բազմաթիվ տեղի ունեցող երևույթների ցանկը կոչվում է բնախոսական ազդեցություն:

5. Նկարագրեք հոսանքի մագնիսական ազդեցությունը ցուցադրող մի փորձ: Ինչու են այդ ազդեցությունը համարում հոսանքի ամենաբնորոշ ազդեցությունը:

Հոսանքի մագնիսական ազդեցուքյունը ուղեկցում է նրան ամենուրեք, անկախ նրանից թե, ինչպիսի նյութերի միջով է անցնում հոսանքը:

6.Ինչ է բյուրեղի տարածական կամ բյուրեղային ցանցը:

Բյուրեղներում մասնիկները կատարում են անկանոն՝ քաոսային տատանողական շարժում հավասարակշռության դիրքերի՝ հանգույցների շուրբը, որոնց հմախումբը բյուրեղի տարածման կամ բյուրեղային ցանց է:

7. Ինչպես են բաշխված մասնիկները մետաղի բյուրեղային ցանցում

Մետաղում բյուրեղային ցանցի հանգույցների շուրջը տատանվում են դրական իոնները, իսկ հանգույցների միջակա տարածության մեջ անկանոն շարժվում են ազատ էլեկտրոնները:

8.Ինչպիսի շարժումներ են կատարում մետաղի բյուրեղի ազատ էլեկտրոնները և դրական իոնները էլեկտրական դաշտի բացակայությամբ:

Մետաղի ներսում էլեկտրական դաշտի բացակայության դեպքում էլեկտրոնները այնպիսին է, որ ժամանակի ամեն պահի յուրաքանչյուր ուղղությամբ շարժվում է այնքան էլեկտրոն, որքան հակառակ ուղղությամբ:

9. Ինչ է  էլեկտրական հոսանքը մետաղներում:

Մետաղներում էլեկտրական հոսանքն ազատ էլեկտրոնների ուղղորդված շարժումն է:

10.Նկարագրել Ռիկեի փորձը: Այս փորձի արդյունքի հիման վրա ինչ եզրակացություն կարելի է անել:

Նա վերցրել է երեք գլան՝ պղնձե, ալյումինե, պղնձե, և հաջորդաբար, հիմքերն իրար հպելով՝ միացրել էլեկտրական շցթային: Այդ շղթայում ուղիղ մեկ տարի էլեկտրական հոսանքը չի անջատվել, իսկ գլաններով ընդհանուր առմամբ անցել է 3,5 ՄԿլ լիցք: Ռիկեն, մանրազնին հետազոտելով գլանները, նյութի տեղափոխության ոչ մի հետք չի նկատել. ո՛չ պղնձե գլանում ալյումինի ատոմներ, ո՛չ էլ ալյումինե գլանում պղնձի ատոմներ չեն հայտնաբերվել:
Այստեղից Ռիկեն եզրակացրել է, որ մետաղե հաղորդիչներով հոսանք անցնելիս իոններ չեն տեղափոխվում: Հետևաբար՝ մետաղներում էլեկտրական հոսանքը միայն ազատ էլեկտրոնների ողղորդված շարժում է, իսկ էլեկտրոնները բոլոր մետաղներոմ, այդ թվում՝ պղնձում և ալյումինում, նույնն են:

1.Նկարագրել Հայաստանի Հանրապետության հողային ծածկը։

Հայաստանի Հանրապետության հողային ֆոնդը (այսինքն՝ տարածքը) կազմում
է 2974.3 հատ հեկտար: Ընդ որում՝ գյուղատնտեսական արտադրության համար
հնարավոր է օգտագործել ամբողջի 46.8%-ը: Քանի որ հայկական լեռնաշխարհը, այդ
թվում Հայաստանի Հանրապետությունը, տիպիկ լեռանային երկիր է, ունի խիստ
կտրտված մակերևույթ, տարածքի զգալի մասը լերկ ժայռեր են, այդ իսկ պատճառով գյուղատնտեսության համար պիտանի հողերը սահմանափակ են: Ներկայումս
հանրապետության հողային ֆոնդը կազմում է 1391 հազ հեկտար, որից մոտ
36%-ը կազմում են վարելահողերը, մոտ 4%-ը բազմամյա տնկարկներն են, մոտ 10%-ը
խոտհարկները:

Անտառային հողերը զբաղեցնում են 712 հազար հեկտարի տարածք 500-2400 մ բարձրության վրա, որը բնութագրվում է հումուսի զգալի բովանդակությամբ (4-11%): Ներկայացված է անտառային շագանակագույնով (133 հազար հա լանջերին 1800-2250 մ բարձրությամբ), շագանակագույն (500-1700 մ բարձրությամբ լեռնաշղթաների վրա 564 հազար հա, իսկ արեւի լանջերը, 2400 մ բարձրության վրա) , Փամբակա, Սյունիք) եւ Շրջանառի (15 հազար հեկտար Գուոգարկայի, Ախումի, Բարգուշ) հողերի լանջին:

Հանքարդյունաբերության եւ մարգագետնի հողերը զբաղեցնում են 629 հազար հեկտար տարածք 2200-4000 մ բարձրության վրա: Բաշխված լեռներում գրեթե ամբողջ Հայաստանում (բացառությամբ Շիրակի): Կոշտ մարգագետնի հողեր (346 հազար հա 2200-2600 մ) եւ մարգագետին-տափաստան (1800-2600 մ) 283 հազար բարձունքներ բաժանվում են ինքնին: Բնութագրվում է բարձր հումուսով (համապատասխանաբար `հանքարդյունաբերության եւ մարգագետնի-տափաստանային 13-20% եւ 8-13%):

2.Ի՞նչ գործոններով է պայմանավորված ՀՀ-ն հողային տիպերի բազմազանությունը:

Կիսաանապատային գորշ հողեը զբաղեցնում են հիմնականում Արարատյան գոգավորության ցածրադիր գոտու մինչև 1300 մ բարձրությունները։ Այս հեղերը հարուստ են կրով, մեծ մասամբ քարքարոտ են և փոշիացած։

Լեռնային սևահողերը մեզանում ամենատարածվածն են։ Դրանք հանրապետության գյուղատնտեսության գլխավոր հարստությունն են, տարածվում են 1300-1400 մ  բարձրություննեերում։ Դրանց վերին շերտը լավ հումուսացված է։

Լեռնանտառային գորշ և դարչնագույն հողերը հիմնականում տարածված են հանրապետության հյուսիսարևելյան և հարավարևելյան լեռնալանջերի 900-2400մ բարձրություններում։ Այս հողերի զգալի մասը տափաստանացված է։ Այստեղ մշակւմ են հացահատիկային, բանջարաբոստանային բույսեր, պտղատու ծառեր։

Մարգագետնատափաստանային հողերը տարածվում են սևահողերից և լեռնանտառային հողերից բարձր՝ 2100-ից մինչև 2400-2500մ բարձրություններում։ Բարձր է հումուսի պարունակությունը 8-13%։ Այս հողերի ստորին մասն օգտագործվում է որպես խոտհարք, իսկ վերինը՝ արոտավայր։

Լեռնաշագանակագույն հողերը տարածվում են հանրապետության հյուսիս-արևելքում՝ մինչև 800մ, և հարավում՝ 1300-1700մ բարձրությոունների վրա։ Այս հողերը պիտանի են հացահատիկների մշակման, ծխախոտագործության և այգոգործության համար։

3.Առանձնացնել Հայաստանում՝ հողային ռեսուրսում առկա հիմնախնդիրները։

Հողերի պահպանման գլխավոր ուղղությունն էրոզիայի դեմ պայքարն է:
Էրոզիայի դեմ պայքարը բազմաբնույթ միջոցառումների համալիր է, որի նպատակն է
պաշտպանել հողի վերին՝ առավել բերրի շերտը տեղատարումից, վերականգնել և
բարելավվել հողատարածությունները:

Հայաստանի Հանրապետությունում մշակովի հողատարածքների
սակավության պատճառով յուրացվում են նաև մեծ թեքության լանջեր, կտրտված
ռելիեֆով, սելավավտանգ, ողողվող, ջրածածկման ենթակա հողամասեր, որի
հետևանքով ուժեղանում է հողերի դեգրադացիան և ինտենսիվանում են սողանքային
երևույթները: Արոտավայրերի ծանրաբեռնվածությունը, ճանապարհների
բացակայությունը՝ կապված վաղ գարնանն անասուններին լեռնային արոտները
բարձրացնելու հետ, բարելավման միջոցառումների գրեթե բացակայությունը,
անսիստեմ արածեցումը բերում է լանջերի խիստ թեքության պայմաններում
բուսածածկույթի նվազմանը և հողերի աստիճանաբար քայքայմանը:

4.Թվարկե՛ք և քարտեզի վրա պատկերեք ՀՀ-ն հողային տիպերի տարածման շրջանները։

Я лично не считаю что красота спасёт мир и может быть даже на оборот. Видите ли красота не является практическим так как люди тратят слишком много ресурсов для неё. Например вы задумывались когда либо сколько золото и серебра тратится на украшения каждый год. А эти металлы могли бы испольоватся в гораздо более практичных целях так как украшения людям совершенно бесполезны и не практичны и золото. И это лиш один пример. А еше люди охотятся на неких видах животных не для мясо а исключительно для одежды что во первых не гуманно а во вторых нарушает экосистему и доводит неких животных на гране изчезновения и всё это лиш ради красоты. Я не говорю что красота плохо но тратить на это ценные ресурсы и уничтожать животных не лучший метод получения красоты.

Ավելի ու ավելի մեծ մտահոգություն է առաջացնում թունավոր նյութերի արտանետումները մթնոլորտ տրանսպորտային միջոցների եւ այլ բջջային աղբյուրների. Շրջակա միջավայրը երթեւեկելի մասի մոտ կարող է լինել բենզոլի եւ այլ օրգանական օդի աղտոտիչների զգալի ազդեցության աղբյուր: Իսկ այն երկրներում, որոնք չեն արգելել էթիլացված բենզինը, ազդեցությունը մոտ ճանապարհի կարող է լինել հիմնական գործոն, որը նպաստում է աճի ծանրաբեռնվածության մարմնի PB. Հետեւաբար, թունավոր ազդեցությունը օդի բջջային աղբյուրներից առաջացնում է հատուկ անհանգստություն է երեխաների, հաշվի առնելով նյարդաբանական ռիսկերը, զարգացման ռիսկերը եւ ռիսկերը քաղցկեղի.

Ներկայումս Միացյալ Նահանգները թվարկում է 187 վտանգավոր օդի աղտոտիչներ ։ Նրանց մեծ մասը քաղցկեղածին, մուտագենիկ եւ/կամ թունավոր նյարդաբանական, էնդոկրին, վերարտադրողական համակարգերի եւ զարգացման համակարգերի. Ի դեպ, այս ցանկը ներառում է ավելի քան 189 քիմիական միացություններ. Օրինակ, Coke վառարանների արտանետումների կատեգորիան ներառում է հազարավոր քիմիական միացություններ, իսկ մետաղները թվարկված են որպես մետաղներ եւ դրանց միացություններ: Շրջակա միջավայրի պահպանության գործակալությունը հրապարակել է աղբյուրների կատեգորիաների ցանկը, որոնք հրապարակել են վերահսկողության առավելագույն հասանելի տեխնոլոգիայի (ՄԱԿՏ) ստանդարտները յուրաքանչյուր կատեգորիայի համար որոշակի գրաֆիկի ընթացքում: MACT-ի ստանդարտների շրջանակներից դուրս եկող հաջորդ քայլը սկսեց Վերացնել քրոնիկ առողջության ռիսկերը, որոնք դեռ սպասվում էին, Եթե աղբյուրները համապատասխանում էին այդ չափանիշներին, Այսինքն ‘ մնացորդային ռիսկի նվազեցում: Առաջին քայլը եղել է օդում թունավոր նյութերից առողջության համար ռիսկերի գնահատումը, որոնք արտանետվում են ստացիոնար աղբյուրներով, որոնք թունավոր նյութեր են արտադրում օդում տեխնոլոգիաների վրա հիմնված ստանդարտների, այսինքն ‘ MACT-ի ներդրումից հետո: Մնացորդային ռիսկի դրույթը սահմանում է լրացուցիչ ստանդարտներ, Եթե ՄԱԿՏ-ը չի պաշտպանում բնակչության առողջությունը «բավարար ամրությամբ», եւ լրացուցիչ ստանդարտներ, Եթե դրանք անհրաժեշտ են շրջակա միջավայրի վրա բացասական ազդեցությունը կանխելու համար:

Մաքուր օդի մասին օրենքը պահանջում է» բավարար ամրություն » քաղցկեղ առաջացնող արտանետումների համար: Այսինքն, եթե աղբյուրը կարող է ցույց տալ ,որ դա չի նպաստում ռիսկի քաղցկեղի > 1026, ապա այն համապատասխանում է բավարար անվտանգության պահանջներին թունավոր նյութերի օդում. Բավարար մատակարարումը, որն անհրաժեշտ է պաշտպանել բնակչությանը ոչ թունավոր տոքսիններից, ինչպիսիք են նեյրոտոքսինները, տատանվում են, սակայն ներառում է որոշակի տեսակի վտանգի գործակցի (HQ) կիրառումը: HQ-ը նյութի եւ մակարդակի պոտենցիալ ազդեցության հարաբերակցությունն է, որի դեպքում ոչ մի կողմնակի ազդեցություն չի սպասվում: HQ < 1 նշանակում է, որ քիմիական ազդեցության մակարդակը չպետք է հանգեցնի առողջության համար անբարենպաստ հետեւանքների: Եվ հակառակը, HQ > 1 նշանակում է, որ հնարավոր են բացասական առողջապահական հետեւանքները. Քանի որ անորոշության եւ հետադարձ եկող գործարար եւ գիտական շրջանակների, բավարար անվտանգության շեմը ներկայումս կազմում է HQ =0.2 է HQ = 1.0. Այսպիսով, եթե աղբյուրը կարող է ցույց տալ, որ այն չի նպաստի շեմային արժեքի գերազանցմանը (լինի դա 0,2, 1,0 կամ դաշնային կառավարության կողմից սահմանված մի շարք այլ մակարդակներ) ոչ ռիսկային ռիսկի համար, այն համապատասխանում է օդում թունավոր նյութերի անվտանգության բավարար պահանջներին:

Թունավոր օդի աղբյուրը Նշվում է որպես «խոշոր», եթե այն տարեկան արտադրում է 10 կամ ավելի տոննա ցանկացած թունավոր օդի աղտոտիչներ կամ տարեկան 25 կամ ավելի տոննա օդի թունավոր նյութերի խառնուրդ: Բացի ծխնելույզներից եւ օդափոխության անցքերից արտանետումներից, այս ընդհանուր արտանետումների ցուցանիշները ներառում են սարքավորումների արտահոսքը եւ արտանետումները փոխադրման ընթացքում: Բոցավառվող աղբյուրներն են այն օբյեկտները, որոնք արտազատում են <10 տոննա մեկ թունավոր նյութ օդում կամ <25 տոննա մեկ տարվա ընթացքում օդում թունավոր նյութերի համադրությամբ:

ՄԱԿՏ հարմարեցված է որոշակի կատեգորիաների աղբյուրների. Օրինակ, Կիսահաղորդիչների արտադրությունը, Կիսահաղորդիչների փաթեթավորումը, PCB արտադրությունը եւ ցուցադրման արտադրությունը պետք է տեղյակ լինեն հատուկ թունավոր օդի նյութերի, որոնք կիրառվում են: Այս դեպքում ցուցակը ներառում է ինչպես օրգանական աղտոտիչներ, այնպես էլ Մետաղներ: Բացի այդ, արտադրողը պետք է տեղյակ լինի իր գործընթացներում օգտագործվող առաջիկա քիմիական նյութերի մասին: Ընկերությունները պետք է խորհուրդ է տրվում գտնել ավելի քիչ վտանգավոր նյութեր, որպես փոխարինող, եթե հնարավոր է.

1. Նշել հետևյալ գետերի անունը, երկարությունը, ակունքն ու գետաբերանը-Ախուրյան, Քասախ, Հրազդան, Արփա, Որորտան, Ողջի, Փամբակ, Ձորագետ, Դեբեդ, Աղստև:
Ախուրյան -Ախունք ՝Արփի լիճ
Գետաբերան՝ Արաքս գետ
Երկարություն՝ 186կմ

Քասախ-Ակունք՝ Արագած
Գետաբերան՝ Սևջուր
Երկարություն՝ 89 կմ

Հրազդան Արփա
Ակունք ՝ Սևան
Գետաբերան՝ Արաքս
Երկարություն ՝ 141կմ

Որոտան-Ակունք՝ Զանգեզուրի լեռնաշղթա
Գետաբերան՝ Հագարի
Երկարություն՝ 178կմ

Ողջի-Ակունք՝ կապուտջուղ
Գետաբերան՝ արաքս
Երկարություն՝ 85կմ

Ձորագետ-Ակունք ՝Ջավախքի և Բազումի լեռնաշղթաների միացման վայրը
Գետաբերան՝ Դեբեդ
Երկարություն՝ 67 կմ

Դեբեդ-Ակունք՝ Փամբակի և Ձորագետի միացումից
Գետաբերան՝ Խրամ
Երկարություն՝ 178կմ

Աղստև-Ակունք՝ Փամբակի լեռներից
Գետաբերան՝ Կուր գետ
Երկարություն՝ 133կմ

2. Ինչու՞ ՀՀ գետերը նավարկելի չեն:
Դրա պատճառը նրանց խորությունն է: Գետերի մեծ մասի խորությունը բավականին մեծ չէ նավարկելու համար:

3. Ի՞նչ առանձնահատկություններ ունի ՀՀ գետային ցանցը:
Ջրագրական ցանցի խտությունը կախված է տարածքի կլիմայական պայմաններից, տեղանքի ռելիեֆից և երկրաբանական կառուցվածքից։ Այն պայմանավորում է`տվյալ տարածքի ջրային ռեսուրսների քանակը և ջրային հաշվեկշիռը։ Ջրային ռեսուրսների մաս են կազմում ստորերկրյա ջրերը։ ՀՀ տարածքում ջուրն անհավասար է տեղաբաշխված։ ՀՀ ջրային հաշվեկշիռում մուտքի տարեկան քանակը 18.5 մլրդ մ³ է, որի կեսից ավելին գոլորշիանում է։ ՀՀ գետերը պատկանում են Կուրի և արաքսի ավազաններին։ Սնումից կախված գետերն ունեն հոսքի անկայուն ռեժիմ: Մեծ թեքությունների պատճառով գետերը կատարում են հսկայական էրոզիոն աշխատանք։ ՀՀ գետերը հարուստ են ջրաէներգետիկ պաշարներով։ 

4. Թվարկել  ՀՀ ջրվեժները և գրել, թե որ գետերի վրա են գտնվում։
Բողոքարի ջրվեժ – գտնվում է Զանգեզուրի լեռների արևելահայաց լանջերին՝ Բողաքարի արգելավայրում:

Կարճևանի ջրվեժ – գտնվում է Սյունիքի մարզում՝ Կարճևան գյուղի մոտակայքում:

Ջրահարսի վարսեր – գտնվում է Վայոց Ձորի մարզում՝ Ջերմուկ քաղաքում` Արփա գետի աջակողմյան Ջերմուկ վտակի վրա։

Արտվանի ջրվեժ – գտնվում է Վայոց ձորում, Արտավան գետի վրա, Արտավան գյուղից 4 կմ հարավ-արևելք։

Շաքիի ջրվեժ – գտնվում է Սիսիան քաղաքից 3 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք, Շաքի գետի վրա:

Թռչկանի ջրվեժ – գտնվում է Շիրակի և Լոռու մարզերի սահմանին, Փամբակ գետի ձախակողմյան վտակ Չիչկան գետի վրա:

Գեղորոտի ջրվեժ – գտնվում է Արագածի լանջին՝ Քասաղ գետի Գեղարոտ վտակի վրա, ծովի մակարդակից մոտ 3000 մետր բարձրության վրա:

Նարեի ջրվեժ – գտնվում է Արարատի մարզում, Դժոխքի ձորում, Արածո գետի ձախ վտակի վրա, բարձրությունը՝ 7 մ։

Մասրուցի ջրվեժ –  գտնվում է Սյունիքի մարզում՝ Մասրուց գետի վրա։

Արջաջուր երկհարկ ջրվեժ – գտնվում է Լորուտ գյուղի մոտակայքում, Մարց գետի վտակի վրա:

5. Թվարկել ՀՀ ջրամբարները,գրել, որ գետերի վրա են գտնվում, ինչ նշանակություն ունեն:
Ախուրյանի ջրամբար – Ախուրյան գետի վրա կառուցված արհեստական լիճ ՀՀ և Թուրքիայի սահմանագըլխին: Մակերեսը կազմում է 54 կմ² , ջրի ծավալը` 525 մլն մ³: Ոռոգում է Արագածոտնի, Արմավիրի և Շիրակի մարզերի հողերը:

Արփի լճի ջրամբար – Նախկինում լիճ Շիրակի մարզում, Աշոցքի սարահարթում, 1950-ից վերածվել է ջրամբարի: Մինչև ջրամբար դառնալը մակերեսը եղել է 20,6 կմ², խորությունը` 1,6 մ, ծավալը` 3 մլն մ³:

Բերքաբերի ջրամբար – Արհեստական լիճ Տավուշի մարզում` Ջողազ գետի վրա: Ջրի ծավալը 43 մլն մ³ : Ծառայում է Տավուշի մարզի հողերը ոռոգելու համար:

Կեչուտի ջրամբար – Արհեստական լիճ Վայոց ձորի մարզում, Արփա գետի հովտում, Ջերմուկ քաղաքի մոտ: Ծառայում է Արփա-Սևան ջրատարով Արփա գետի ջրերի մի մասը Սևանա լիճ մղելու համար: Մակերեսը` 130 հա, ջրի ծավալը` 24 մլն մ³:

Մանթաշի ջրամբար – Ջրամբար Շիրակի մարզում, Արագած լեռնազանգվածի հս-արմ. լանջին, Մանթաշ գետի վրա: Մակերեսը` 0,76 հա, ջրի ծավալը` 7,0 մլն մ³:

Սպանդարայանի ջրամբար – Արհեստական լիճ Սյունիքի մարզում, Որոտան գետի վերին հոսանքի վրա: Ծառայում է Որոտանի կասկադի ՀԷԿ- երին սնելու և Որոտան գետի հոսքի մի մասը Սևանա լիճ տեղափոխելու (Կեչուտի ջրամբարի միջոցով) համար: Մակերեսը` 14,1 կմ², ջրի ծավալը` 237 մլն մ³:

Ազատի ջրամբար – Ջրամբար ՀՀ Արարատի մարզում՝  Ազատ գետի միջին հոսանքում, Լանջազատ գյուղի մոտ։ Շահագործման է հանձնվել 1976 թվականին։ Մակերեսը 85 կմ² է, ընդհանուր ծավալը՝ 70 միլիոն մ³։ Սնվում է նաև աղբյուրներից։ Օգտագործվում է ոռոգման համար։

6. Կազմել գետ- մարզ- քաղաք եռյակներ։

1)Տավուշի մարզ – քաղաք Իջեվան – Աղստև գետ

2) Կոտայքի մարզ – քաղաք Չարենցավան – Հրազդան գետ

3) Վայոց ձոր – քաղաք Վայք – Արփագետ
4) Սյունիքի մարզ – քաղաք Մեղրի – Արաքս գետ
5) Լոռու մարզ – քաղաք Ստեփանավան – Դեբեթ գետ

պարզել պատվաստանյութերի տեսակները

Moderna, Sputnik V, Oxford- AstroZeneca

համեմատել կորոնավիրուսի պատվատանյութի տեսկաները արդեն վաղուց գործող, ավանդական դարձած պատվաստանյութերի հետ

…

ինչ մեխանիզմով են դրանք ստեղծված, որն է նմանությունները

կորոնավիրուսի որ տեսակի պատվաստանյութն է ավելի արդյունավետ, ինչու

Մոդեռնա
Արդյունավետության ցուցանիշը՝ 94%

Կառուցվածքը՝ երկդոզ

Availability: FDA-լիազորված; 300 միլիոն կրակոց՝ մինչեւ հուլիս

Moderna-ի COVID-19 պատվաստանյութը կառուցված է նմանատիպ բիոտեխնիկական հարթակի (messenger RNA) վրա Pfizer-BioNTech-ի կրակոցների համար: Կլինիկական փորձարկման տվյալները ցույց են տալիս, որ Moderna-ի պատվաստանյութը 94,1 տոկոսով պաշտպանում է 18 եւ ավելի բարձր տարիքի մարդկանց համար ախտանշանային COVID-19 դեպքերը: Արդյունավետության ցուցանիշը փոքր-ինչ նվազում է 65 եւ բարձր տարիքի մարդկանց մոտ:

փորձել մենաբանել պատվաստանյութի նկատմամբ դրական և բացասական կարծիքները

Միլիարդատեր Էլոն Մասկն ասել է, որ աջակցում է կորոնավիրուսի դեմ պատվաստումներին, թեեւ նախկինում ասել էր, որ ինքն էլ չի պատվաստվելու:
Անցյալ տարվա սեպտեմբերին Մասկը New York Times Sway պոդքստին հայտնել է, որ ինքը եւ իր ընտանիքը չեն պատրաստվում պատվաստվել կորոնավիրուսի դեմ, երբ պատվաստանյութը հասանելի դարձավ: Նա հավելել է, որ COVID-ը չի սպառնում իրեն եւ իր երեխաներին: Անցյալ տարի Մասկն ասել է, որ ունի կորոնավիրուս.