Месяц: Март 2021

Մակբայ կազմող ածանցները կոչվում են մակբայակերտ ածանցներ:
Դրանք են
պես-նյութապես,ֆիզիկապես
բար-աստիճանաբար,քաջաբար,հերոսաբար
որեն-մեղմորեն,հեզորեն,քնքշորեն,ջերմորեն
ովին-բոլորովին,կամովին,լիովին
ակի-թեթևակի,շեղակի,շեշտակի,ուղակի

Առաջադրաքներ
Տրված գոյականնեչից և համապատասխան մակբայակերտ ածացներից կազմել մակբայներ
Հոգի-Հոգեպես
Դիվանագետ-Դիվանագիտորեն
Ընկեր-Ընկերաբար
Գազան-Գազանաբար
Խումբ-Խմբովին
Եղբայր-Եղբայրաբար
Վերջ-Վերջապես
Ազգ-Ազգովին
Նյութ-Նյութապես
Գլուխ-Գլխովին
Բարեկամ-Բարեկամաբար

Հետևյալ մակբայները գործածել բայերի հետ
Ազնվորեն-Ազնվորեն խոսել
օրեցոր- օրեցոր աշխատել
տարեցտարի-տարեցտարի մեծանալ
խորապես-խորապես մտածել
մեն-մենակ- մեն-մենակ աշխատել
կուզեկուզ- կուզեկուզ քայլել
հավիտյան- հավիտյան քնել
բարոյապես-բարոյապես կործանվել
հայրաբար- հայրաբար օգնել
լռելյայն-լռելյայն մտնել
բերնաբերան- բերնաբերան պատմել
խումբ-խումբ- խումբ-խումբ գժվել
արագ-արագ- արագ-արագ վազել
վերջիվերջո-վերջիվերջո մեռնել
հոտնկայս- հոտնկայս ծափահարել
ներքուստ- ներքուստ ուրախանել
նյութապես-նյութապես ախքատանալ

Տրված ածականներով կազմել ածանցման միջոցով կազմել մակբայներ
խորամանկ- Խորամանկորեն
խոլ- խոլաբար
դաժան- դաժանորեն
էական- էականորեն
խոնարհ- խոնարհավար
թեթև-թեթևակի
բարեխիղճ-բարեխղճորեն
մեղմ- մեղմորեն
խիզախ- խիզախաբար
քաջ- քաջաբար

14. Էներգիա: Մեխանիկական էներգիա

§15.Կինետիկ էներգիա

§16.Պոտենցիալ էներգիա

1.Որ մեծությունն է կոչվում էներգիա:

Էներգիա կոչվում է այն ֆիզիկական մեծությունը որը բնութագրում է մարմի աշխատանքը կատարելու ունակություն։

2.Բերել օրինակներ, որոնք ցույց են տալիս էներգիայի և աշխատանքի կապը:

3.Ինչ միավորով է չափվում էներգիան ՄՀ-ում:

Ջոուլ

4.Մեխանիկական էներգիայի ինչ տեսակներ գիտեք:

Պոտենցյալ էներգիա և կինետիկ էներգիա

5.Որ էներգիան են անվանում կինետիկ:

Կինետիկ է կոչվում մարմնի

6.Ինչ մեծություններից է կախված մարմնի կինետիկ էներգիան:

Զանգվածի և արագության կեսին։

7. Ինչ բանաձևով է որոշվում մարմնի կինետիկ էներգիան:

Eկ=mv²/2

8. Երբ է մարմնի կինետիկ էներգիան զրո:

Երբ մարմինը գտնվում է դադարի վիճակում։

9.Ինչպես է փոխվում մարմնի կինետիկ էներգիան ՝

   ա. հավասարաչափ շարժման դեպքում,

   բ.  հավասարաչափ արագացող շարժման դեպքում,

Հավասար ժամանակում արագությունը մեծանում թ։

   գ.  հավասարաչափ դանդաղող շարժման դեպքում:

Երբ արագությունը նվազում է կինետիկ էներգիան քչանում է։

10.Որ էներգիան են անվանում պոտենցիալ:

Մարմինների փոխաազդեցությամբ պայմանավորված էներգիան կոչվում է պոտենցյալ էներգիա։

11.Բերեք պոտենցիալ էներգիայով օժտված մարմինների օրինակներ:

eպ=mgh

12.Ինչ բանաձևով է որոշվում Երկրից որոշակի բարձրությամբ մարմնի պոտենցիալ էներգիան:

13.Փոխվում է արդյոք Երկրի մակերևույթին զուգահեռ թռչող մարմնի պոտենցիալ էներգիան:

Փոխվում է։

1 .Բերված սխեմաներում լրացրե՛ք հարցական նշանի տակ համապատասխան նյութերի բա­ նաձեւերը, հավասարեցրեք դրանք եւ նշեք, թե ռեակցիաների ո՞ր տիպին են պատկանում:
Zn + O2=ZnO , Al(OH)=Al2O3 + H2O
Mg + HCl=MgCl2 + H2O Fe + Cl3=FeCl3, Au2O3=Au + O2
Al + CuCl2=Cu + AlCl3 2.Ի՞նչ են օքսիդները, եւ ինչպե՞ս են դրանք դասակարգում: Տետրում գծե ́ք մի աղյու­ սակ եւ համապատասխան սյունակներում գրեք ստորեւ բերվող օքսիդների բանաձեւերը եւ անվանե ́ք՝
Na2O-Na+O2= Մետաղ

N2O5-N2+O5 = Ոչ Մետաղ

SiO2-Si+O2 = —

CaO-Ca+O2 = Մետաղ

CrO-Cr+O2 = Մետաղ

CrO3-Cr+O2 = Մետաղ

CuO-Cu+O2 = Մետաղ

Mn2O7-Mn2+O7 = Մետաղ

FeO-Fe+O2 = Մետաղ

SO2-S+O2- Ոչ մետաղ

Գրե՛ք հետեւյալ փոխարկումների համար ռեակցիաների հավասարումները.
Ca+O2=CaO+H2O=Ca(OH)2+HCl=CaC

Ներկայացնել Սան-Ստեֆանոյի պայմանագիրը և Հայկական հարցը;
Սան-Ստեֆանոյի պայմանագիրը բաղկացած էր 29 հոդվածից, որի 16-րդ կետը վերաբերում էր հայերին: Նրանում ասվում էր. «Հաշվի առնելով, որ ռուսական զորքերի դուրսբերումը Հայաստանից կարող է առիթ տալ բախումների և բարդությունների, Բարձր Դուռը պարտավորվում է հայաբնակ մարզերում անհապաղ կենսագործել բարենորոգումներ և. ապահովել հայերի անվտանգությունը քրդերից ու չերքեզներից»: Պայմանագրի հոդվածներում կային հայերին վերաբերող հարցեր: Դրանց համաձայն բարենորոգումները պետք է կատարվեին 6 ամսվա ընթացքում, մինչև ռուսական զորքերի դուրսբերումը և որոնց մասին թուրքերը պետք է հաշվետու լինեին ռուսական կողմին: Քանի որ Թուրքիան անկարող էր վճարել հսկա ռազմատուգանք, Ռուսաստանին էին անցնում Կարսը, Արդահանը, Բաթումը, Բայազետը:
Ներկայացնել Հայկական հարցը Բեռլինի Վեհաժողովում:
Բեռլինի վեհաժողով, 1878 թ. հունիսի 1-ից (հունիսի 13) առ հուլիսի 1-ը (13) կայացած միջազգային կոնգրես, որը Մեծ Բրիտանիայի և Ավստրո-Հունգարիայի ջանքերի արդյունքում հրավիրվել էր Սան-Ստեֆանոյի պայմանագրի վերանայման նպատակով Բեռլինում։ Մասնակից պետություններն էին՝ Ռուսաստանը, Օսմանյան կայսրությունը, Անգլիան, Ավստրո-Հունգարիան, Ֆրանսիան, Իտալիան և Գերմանիան։ Կոնգրեսն ավարտվել է փաստաթղթի ընդունմամբ, որը պատմության մեջ մտել է Բեռլինի դաշնադրություն (տրակտատ) անունով։ Կոնգրեսի արդյունքներից մեկն այն էր, որ Արևմտյան Հայաստանի հարցը միջազգային դիվանագիտության մեջ մտավ որպես «Հայկական հարց»։
Ներկայացնել Խրիմյան Հայրիկի դերը Բեռլինի վեհաժողովում, հերքել, կամ հիմնավորել նրա խոսքերի արդիական լինելը:
Մկրտիչ Խրիմյանը մասնակցում է Բեռլինի վեհաժողովին որպես Օսմանյան կայսրությունում հայ ժողովրդի ներկայացուցիչ։ Խրիմյանը կոնգրես է ներկայացնում Գրիգոր Օտյանի կազմած Հայաստանի «Ինքնավարության ծրագիրը», որի հաստատվելու դեպքում ճանաչվելու էր Հայաստանի անկախությունը Օսմանյան կայսրությունից։ Ավստրո-Հունգարիայի պատվիրակության ղեկավար Անդրաշին առաջարկում է օրակարգում ընդգրկել Հայաստանի ինքնավարության ծրագիրը։ Բեռլինում Ռուսաստանի պատվիրակության ղեկավար՝ Ալեքսանդր Գորչակովը վետո է դնում Հայաստանի ինքնավարության ծրագիրը կոնգրեսի օրակարգ ընդգրկելու վրա՝ պատճառաբանելով, թե հայերն անկախություն չեն ուզում։ Կոնգրեսի աշխատանքների ընթացքում Գորչակովին փոխարինում է Պյոտր Շուվալովը։ Եվ Խրիմյանի խնդրանքով, Անգլիայի ներկայացուցիչ Սոլսբերին կրկին առաջարկում է օրակարգ մտցնել Հայաստանի Ինքնավարության ծրագիրը, սակայն Ռուսաստանի պատվիրակության ղեկավար Շուվալովը կրկին վետո է դնում։ Այդ պատճառով Հայաստանի անկախության հարցը չի մտնում Բեռլինի վեհաժողովի օրակարգ, սակայն Սոլսբերիի առաջարկով օրակարգ է մտնում բարենորոգումներ իրականացնելու հարցը, որը ներառվում է դաշնադրության մեջ։
Պատմել «Մայիսյան բարենորոգումների ծրագրի» իրականացման մասին:
Նախագիծը, որ կազմել էր ռուսական դեսպանության առաջին թարգման Ա. Մանդելշտամը 1895-ի մայիսյան ծրագրի և Կ. Պոլսի հայոց պատրիարքարանի կազմած նախագծի հիման վրա. առաջարկում էր հայկական վեց վիլայեթներից (Էրզրում, Վան, Բիթլիս, Դիարբեքիր, Խարբերդ, Սեբաստիա (Ավազ)) ստեղծել մի նահանգ։ Ընդհանուր նահանգապետը պետք է լիներ քրիստոնյա օսմանահպատակ կամ, որ ավելի գերադասելի էր, եվրոպացի, որը նշանակվելու էր 5 տարի ժամկետով, մեծ տերությունների համաձայնությամբ։ Նրան էր պատկանելու նահանգի ամբողջ գործադիր իշխանությունը, բոլոր վարչական պաշտոնյաներին (նաև դատավորներին) նշանակելու և արձակելու իրավունքը։ Ոստիկանությունը և ժանդարմերիան ենթարկվելու էին նահանգապետին, հարկ եղած դեպքում նրա տրամադրության տակ էր դրվելու նաև զորքը։ Ընդհանուր նահանգապետին առընթեր գործելու էին Վարչական խորհուրդ և վեց խորհրդականներ (3 մուսուլման և 3 քրիստոնյա)՝ ընտրված նահանգական ժողովից, որտեղ մուսուլմաններն ու քրիստոնյաները ունենալու էին հավասար տեղեր։ Այս սկզբունքը պահպանվելու էր նաև նահանգի բոլոր պաշտոնների բաշխման ժամանակ, ներառյալ դատավորները, ոստիկանությունը և ժանդարմերիան։ Օրենքները, հրամաններն ու որոշումները պետք է հրապարակվեին երեք հիմնական լեզուներով (թուրքերեն, հայերեն, քրդական)։ Յուրաքանչյուր ազգություն իրավունք ուներ հիմնել իր մասնավոր դպրոցները (մայրենի լեզվով) և կառավարել դրանք։ Անձեռնմխելի էին համարվում 1860-ի ազգային սահմանադրությամբ հայերին տրված իրավունքներն ու արտոնությունները։ Նախատեսվում էր նաև արձակել քրդական «համիդիե» հեծելագնդերը, վերադարձնել հայերից խլած հողերը կամ դրանց համարժեքը (դրամով), ինչպես նաև արգելել մուհաջիրների (Բալկաններից գաղթած մուսուլմաններ) բնակեցումը հայկական նահանգում։ Տերությունները պետք է հետևեին որոշումների կատարմանը։
Ներկայացնել հայ ազգային կուսակցություններից մեկի գործունեությունը, գնահատել այն:
Պատերազմի ժամանակ և հատկապես Ռուսաստանում 1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո ՀՅԴ գործունեության հիմնական ասպարեզը վերստին Անդրկովկասն էր։ Աջակցելով Ռուսաստանի Ժամանակավոր կառավարության քաղաքականությանը՝ դաշնակցությունը մասնակցեց Անդրկովկասում ստեղծված բանվորների, զինվորների և գյուղացիների խորհուրդների գործունեությանը․ նա ազդեցիկ դիրք ուներ Հայոց ազգային խորհրդում և նրա մասնաճյուղերում։
Նրանք ճիշտ արեցին մարդկաց օգնելով.
Պատմել 1904թ.-ի Սասունի ապստամբության մասին:
Սասունի ապստամբություն 1904 թվական, Սասունի հայերի զինված ընդվզումը թուրքական բռնատիրության դեմ։ Սասունի հայերին բնաջնջելու նպատակով թուրքական կառավարությունը 1904 թ.-ին խոշոր արշավանք է ձեռնարկում։
Պատմել Մշո Ս.Առաքելոց վանքի կռվի մասին:
1901 թ. նոյեմբերի սկզբին 25-27 անձից բաղկացած հայդուկային խումբը Զորավար Անդրանիկի գլխավորությամբ Սասունից իջել է Մշո Սուրբ Առաքելոց վանք և նոյեմբերի 6–ից պաշարվել Ֆերիկ Մուհամմեդ Ալի փաշայի կողմից։
Ներկայացնել մեկ ֆիդայական շարժման ներկայացուցչի, կարևորել, կամ հերքել հայդուկային շարժման գործունեությունը:
Գալուստ Արխանյան
Հաճախել է ծննդավայրի դպրոցը։ Աշխատել է Կ. Պոլսում, որտեղ ծանոթացել է հնչակյան գործիչների հետ և ընդգրկվել հեղափոխական շարժման մեջ։ 1890 թվականին մասնակցել է Գում Գափուի ցույցին։ Իր միջոցներով զենք է գնել և փոխադրել Արմտան։ 1891 թվականին կազմակերպել է ֆիդայիների խումբ, որը հիմնականում գործել է Արմտանի շրջանում։ 1892 թվականին զինված բախումներ է ունեցել Դերսիմի և Օվաճըկի քրդերի հետ, որոնք հաղթական ելք են ունեցել։ Թշնամու դեմ մղած մարտերում վիրավորվել է։ Գործակցել է Դերսիմի Քեռիի (Շիշմանյան Ռուբեն) հետ։ Իր մղած բազմաթիվ կռիվներով կարողացել է սանձել հայ գյուղացիությանը կեղեքող քուրդ ավազակախմբերը։ Արժանացել է «Մնձուրի առյուծ» անվանմանը։ 1893 թվականի սեպտեմբերին Արխանյանի խումբը պաշարվել է Փոքր Արմտանի մեջ։ Թուրքական կանոնավոր զորքի հետ մարտը տևել է երեք օր, հայդուկների մեծ մասը նահատակվել է և վիրավորվել, վերջացել է զինամթերքը, Արխանյանը ստիպված հանձնվել է, տեղափոխվել է Երզնկայի բանտ։ Դատավարությունը տևել է մեկ տարի։ Արխանյանը 12 տարի մնացել է բանտում, 2 անգամ փախուստի անհաջող փորձ է արել։ Մահացել է բանտում տարափոխիկ հիվանդությունից։

Գտնել տրված բայերի արմատները և որոշել, թե ինչ խոսքի մասերի են պատկանում դրանք:
Գոյական – մատռվակել, հնձել, վճարել, մրրկել, գրկել, կախարդել, նյութել, բուրել, պայտել, ծառայել:
Ածական – պղծել, անարգել, նույնանալ, խարդախել, կապտել, ապշել, մաքրել:
Թվական – երկրորդել, երկուանալ:
Դերանուն — ոչինչանալ
Մատռվակել, պղծել, հնձել, վճարել, երկրորդել, գրկել, մրրկել, անարգել, նույնանալ, կախարդել, խարդախել, երկուանալ, նյութել, կապտել, բուրել, ոչնչանալ, պայտել, մաքրել, ծառայել, ապշել:

Հետևյալ առածներում լրացնել համապատասխան բայերը:
Ջրի բերածը ջուրը կտանի:
Տաշած քարը գետնին չի մնա:
Ուրիշի հացով փորչի կշտանա:
Խոսք կա սարի գլուխ կհասնի, խոսք կա​` սարից ներքևկգլորի:
Խոսք կա մի փութ մեղրով չի ուտի:
Աշխարհի շինողը ու քանդողը լեզուն է:
Հետևյալ գոյականներով և համապատասխան բայերով կազմել երեքական դարձվածք:
Աչք, գլուխ, խելք, ձեռք, սիրտ, հոգի:
Աչք գցել
Աչքով անել
Աչքի ընկնել
գլուխ պահել
գլխի ընկնել
գլուխ ջարդել Խելքը կտրել
Խելքի ձեռքը կրակն ընգնել
Ձեռ առնել
ձեռքից գալ
ձեռքով անել
Սիրտ տալ
Սիրտը առնել
Սիրտը չոքերն ընկնի
Հոգի տալ
Հոգին մաքրել
Հոգին փչել

Որոշիր տրված խոնարհված բայերի դեմքը, թիվը, ժամանակը:
Սովորեցի
գրել եմ
կարդում ենք
ավարտել եք
նկարելու ես
երգում էին
հոգնեցրիր
կորցնում են
բնակվել է
վախենում էիր
թարգմանում էինք
օրհնեց
տխրել են

Упражнения:

1.Составьте словосочетания числительных, ОБА, ОБЕ со следующими словами в формах именительного и дательного падежей.

Образец:Оба сына; обоим сыновьям.

Дерево, дорога, дочь, вещь, постель, ведро, бланк, вакансия, директор, подпись, докладная записка, заявление, предложение, лицо.

Обе деререво,обе дороги, обе дочери, обе веши, обе постели,обе ведра, обе вакансии, оба директора, обе подписи, обе докладные записки, обеим заявлением, обеим предложениям, обе лица

2.Прочтите вслух предложения, правильно образуя окончания числительных и согласующихся ними существительных.

В диссертации имеется приложение с 65 схемами 2. В библиотеке не хватает 9 книг. 3. В новом поселке в 500 домов работают печи на природном газе. 4. В Антарктиду доставили самолетом 24 полярников 5. Техникум выпустил 52 молодых специалистов

3. О том, что числительные часто употребляются в образной речи, говорит множество пословиц, поговорок и загадок. Игра «Продолжи!».

1) Одна голова хорошо, а две лутше

2) Семь раз отмерь – один раз отреж

3) Не имей сто рублей, а имей сто котов

4) Четыре братца под одной крышей.

5) Сто одежек – и без застожек

6) Два братца через дорогу живут. а друг друга не видят

4. Прочитайте фразеологизмы с числительными. Попробуйте объяснить, что они обозначают .

1) Стричь под одну гребенку-оценивать всех одинакого

2) От горшка два вершка-О маленьком, не высокого роста человеке.

3) Как две капли воды- друзья

4) Семи пядей во лбу-

5) За семь верст киселя хлебать.

6) За семью печатями.

7) Два сапога – пара-друзья

8) Наговорить с три короба.

9) Пуд соли съесть.

10) Как аршин проглотил.

1. Գրիր երկու ճշմարիտ անհավասարության օրինակներ:

Բերված  ճշմարիտ անհավասարություններով  ստացիր  նոր ճշմարիտ անհավասարությունները.

ա)Երկու մասը բազմապատկելով միևնույն դրական թվով
2>1
2*5=10
1*5=5
10>5

բ) Երկու մասը բազմապատկելով միևնույն բացասական  թվով
5<9
5*(-6)=-30
9*(-6)=-54
-30>-54

գ) Յուրաքանչյուր թիվ փոխարինիր իր հակադիրով
5<6
-5>-6

դ) Յուրաքանչյուր թիվ փոխարինիր իր հակադարձով:
8>6
1/8<1/6

2. Բեր մեկ անհայտով առաջին աստիճանի անհավասարման օրինակներ 

չորս հատ:
[6;+OO)
6<x
[8;+OO)
8<x
[7;+OO0
7<x
[21;x)
21<x

183.Տրված գոյականներից, ածականներից, դերանուններից, մակբայներից և ձայնարկություններից բայեր կազմի´ր: 

Ա. Ծաղիկել, քարանալ, անվանել, քարոզել, ձևանալ:
Բ. Մեծանալ, բարձրանալ, կարմրել, տափակել, սրել:
Գ. Ոչնչանալ, բոլորել, նույնանալ, ամբողջանալ:
Դ. Կրկնել, արագանալ, դանդաղանալ, հաճախել:
Ե. Վա՜յել, մկըկել, տը՜զզել, թրը՛խկացնել: 

184. Տրված բայերից նորերն ստացի´ր` դրանք բաղադրելով Բ խմբինախածանցների հետ: 

Ա.Նայել, կառուցել, գրել, ճառել, դառնալ, հայտնել:
Բ.Անդր, վեր, արտ, հակ, մակ, ստոր:

Անդրադառնալ,վերանայել,վերադառնալ,հակաճառել,ստորագիր,արտագրել,

187.Տրված արմատներից բայեր կազմի՛ր և ընդգծի՛ր արմատի և ել կամ ալ վերջավորության միջև եղած մասը:
Օրինակ`

տես — տեսնել, բարձր — բարձրանալ:

Ա. Ընկերանալ, թանձրանալ, խորանա;:

Բ. Վախենալ, կամենալ, մոտենալ:

Գ. Հասնել, անցնել, հագնել:

Դ-. Թռնել, սառել, կիպել:

192.Փակագծում դրված բայերն այնպես գրիր, որ ի՞նչ արեց (ի՞նչ արեցի, արեցիր, արեցինք, արեցիք, արեցին) հարցին պատասխանեն:

Դուք ինչ-որ երերուն տախտակի վրա ամրացինք այդ վանդակը:
Ինչո՞ւ դու քո հոտն իմ դաշտում արածեցրեցիր
Հավերը երկարացրեցին վզները դեպի ներքև, նայեցին դես ու դեն:
Նա իր ձիուն մեծացրել է չամչով ու գարիով:
Ես հավանաբար ձանձրացրել եմ ունկնդիրներին:
Մենք անզգուշորեն թռցնել ենք արևկող անող թռչուններին: